مقدمه
در تغذیه طیور، انرژی یکی از مهمترین عوامل تعیین‌کننده میزان مصرف خوراک، رشد، ضریب تبدیل و عملکرد اقتصادی گله است. روغن‌ها و چربی‌ها به دلیل تراکم انرژی بالا، از منابع رایج برای افزایش انرژی جیره محسوب می‌شوند. با این حال، افزایش قیمت روغن، نوسان کیفیت منابع چربی، مشکلات نگهداری و همچنین محدودیت‌های مرتبط با استفاده از روغن در فرایند تولید خوراک، باعث شده است استفاده از محصولات جایگزین روغن مورد توجه بیشتری قرار گیرد.
چرا جایگزین روغن اهمیت پیدا کرده است؟
در سال‌های اخیر، هزینه منابع انرژی خوراک به یکی از موضوعات مهم در اقتصاد تولید طیور تبدیل شده است. قیمت روغن می‌تواند تحت تأثیر بازار مواد اولیه، عرضه و تقاضا و کیفیت منبع تغییر کند. از طرف دیگر، همه روغن‌ها نیز ارزش تغذیه‌ای یکسانی ندارند.
در چنین شرایطی، استفاده از یک جایگزین روغن اختصاصی می‌تواند به متخصص تغذیه اجازه دهد وابستگی فرمولاسیون به روغن افزوده را کاهش داده و گزینه دیگری برای مدیریت انرژی جیره در اختیار داشته باشد.
در چه صورت می‌توان روغن را از جیره طیور حذف کرد؟
پاسخ به این سؤال به فرمولاسیون جیره و مشخصات محصول جایگزین بستگی دارد.
روغن علاوه بر تأمین انرژی، اسیدهای چرب ضروری و برخی اثرات فیزیکی و تکنولوژیک در خوراک را نیز فراهم می‌کند. بنابراین، حذف روغن بدون اصلاح سایر اجزای جیره می‌تواند تعادل انرژی و مواد مغذی را تغییر دهد.
از طرف دیگر، تمام نیازهای یک جیره الزاماً از طریق روغن تأمین نمی‌شوند. در صورتی که انرژی، اسیدهای چرب ضروری و سایر مواد مغذی موردنیاز پرنده از طریق سایر مواد اولیه یا مکمل‌های مناسب تأمین شوند، امکان کاهش یا حذف روغن افزوده وجود دارد.
انرژایزر چیست؟
مهمترین مزایای استفاده از انرژایزر
1.تامین انرژی مورد نیاز جیره
اصلی‌ترین کاربرد انرژایزر، استفاده از آن به‌عنوان منبع جایگزین انرژی روغن است. میزان انرژی تأمین‌شده توسط انرژایزر معادل انرژی تأمین‌شده توسط روغن سویا است.
2.کمک به مدیریت هزینه خوراک
انرژی یکی از مهمترین اجزای اقتصادی جیره طیور است و تغییر قیمت منابع انرژی می‌تواند مستقیماً بر قیمت تمام‌شده خوراک اثر بگذارد. منابع چربی نیز به دلیل ارزش انرژی بالا، سهم قابل توجهی در هزینه جیره دارند.
بنابراین، مقایسه اقتصادی انرژایزر با روغن نباید صرفاً بر اساس قیمت هر کیلو محصول انجام شود. معیار مناسب‌تر، مقایسه هزینه تأمین انرژی قابل استفاده در جیره است.
برای یک مقایسه دقیق باید قیمت محصول، سطح مصرف، انرژی قابل استفاده و اثر آن بر سایر اجزای فرمولاسیون هم‌زمان در نظر گرفته شوند.
3.کمک به بهبود گوارش و سلامت روده
استفاده از انرژایزر می‌تواند در کنار مدیریت انرژی جیره، به بهبود فرایند گوارش و جذب مواد مغذی، حمایت از سلامت و یکپارچگی روده و کاهش رطوبت بستر کمک کند. بهبود عملکرد گوارشی و استفاده مؤثرتر از مواد مغذی می‌تواند در مدیریت مشکلات مرتبط با بستر مرطوب و حفظ شرایط مناسب پرورش نقش داشته باشد.
بنابراین، انرژایزر علاوه بر کاربرد خود به‌عنوان جایگزین روغن، می‌تواند به‌عنوان بخشی از برنامه تغذیه‌ای با هدف مدیریت انرژی، پشتیبانی از سلامت روده و بهبود شرایط بستر مورد استفاده قرار گیرد.
4.توجه به ویژگی‌های فیزیکی خوراک
افزودن روغن می‌تواند بر ویژگی‌های فیزیکی خوراک، از جمله گردوغبار، اختلاط و فرایند تولید اثر داشته باشد. پژوهش‌های تغذیه طیور نیز نشان داده‌اند که چربی‌های افزوده علاوه بر نقش تغذیه‌ای، می‌توانند بر ویژگی‌های فرایندی خوراک اثرگذار باشند. با این حال افزودن بیش از حد روغن در جیره سبب ایجاد مشکلاتی در فرم فیزیکی پلت میگردد. با این وجود، محصول انرژایزر به صورت فرم مایع عرضه می‌شود و فاقد این‌گونه مشکلات و محدودیت‌ها در فرایند تولید خوراک است.
1.4.افزایش چسبندگی ذرات
برای تغییر این متن بر روی دکمه ویرایش کلیک کنید. لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.
2.4.خاصیت پلت بایندری
افزودن انرژایزر در دان پلت سبب افزایش استحکام پلت و کاهش پرت خوراک میگردد زیرا خاصیت پلت بایندری از ویژگی‌های محصول است.
افزودن انرژایزر در دان مش باعث کاهش گرد و غبار خوراک و چسبندگی ذرات میگردد.
5.بدون نگرانی اکسیداسیون
یکی از چالش‌های استفاده از روغن در خوراک طیور، اکسیداسیون چربی است. روغن‌ها به‌ویژه در حضور اکسیژن، حرارت، نور و یون‌های فلزی می‌توانند وارد واکنش‌های اکسیداتیو شوند. این فرایند ابتدا با تشکیل هیدروپراکسیدها آغاز شده و در ادامه می‌تواند به تولید ترکیبات ثانویه اکسیداسیون مانند آلدهیدها، کتون‌ها و سایر ترکیبات واکنش‌پذیر منجر شود. در نتیجه، کیفیت تغذیه‌ای و پایداری روغن کاهش می‌یابد و استفاده از روغن اکسیدشده می‌تواند بر ارزش انرژی و کیفیت خوراک اثر منفی داشته باشد.
انرژایزر برخلاف روغن‌های خوراکی، با مشکل اکسیداسیون چربی مواجه نیست؛ زیرا نقش آن به‌عنوان جایگزین انرژی روغن، وابسته به یک توده روغنی غنی از اسیدهای چرب غیراشباع نیست. بنابراین، استفاده از آن می‌تواند یکی از نگرانی‌های مرتبط با افت کیفیت روغن در زمان نگهداری، انتقال و مصرف را از فرایند تولید خوراک حذف کند.
این ویژگی به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که روغن برای مدت طولانی در مخازن نگهداری می‌شود یا در معرض حرارت، اکسیژن و شرایط نامناسب انبارداری قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی، جایگزینی روغن با یک محصول پایدارتر می‌تواند به مدیریت کیفیت خوراک کمک کند.
6.خوشخوراکی
انرژایزر با هدف بهبود خوشخوراکی جیره فرموله شده است و می‌تواند به افزایش پذیرش خوراک توسط طیور کمک کند. این ویژگی در کنار تأمین انرژی موردنیاز، می‌تواند در حفظ مصرف مناسب خوراک و پشتیبانی از عملکرد مطلوب گله نقش داشته باشد.
7.کارایی در هفته‌های ابتدایی پرورش
در جوجه‌های گوشتی، به‌ویژه در روزهای نخست زندگی، ظرفیت هضم و جذب چربی‌ها به دلیل تکامل نیافتن کامل دستگاه گوارش و محدودیت نسبی ترشح صفرا و فعالیت لیپاز، کمتر از پرندگان مسن‌تر است. انرژایزر با هدف تأمین انرژی از طریق سازوکاری متفاوت از روغن‌های معمولی، می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای برای تأمین انرژی جیره در این دوره حساس مورد استفاده قرار گیرد.
8.کاهش رقابت خوراک طیور با سبد غذایی خانوار
استفاده از منابع انرژی جایگزین روغن، امکان کاهش وابستگی صنعت دام و طیور را به روغن‌های خوراکی و کمک به کاهش هزینه سفره را فراهم می‌کند.
9.منبع بتائین و کمک به مقابله با تنش گرمایی
بتائین موجود در انرژایزر با ایفای نقش به‌عنوان یک تنظیم‌کننده اسمزی می‌تواند به حفظ تعادل آب درون‌سلولی و پشتیبانی از عملکرد فیزیولوژیک طیور در شرایط تنش گرمایی کمک کند. شواهد پژوهشی، فواید مکمل‌یاری بتائین بر برخی شاخص‌های عملکردی و آنتی‌اکسیدانی را نشان می‌دهند.
10.افزایش پایداری آنزیم‌ها با ایجاد ماتریس شیشه‌ای
تشکیل ماتریس شیشه‌ای در فرایند تولید انرژایزر، با انتخاب مناسب مواد حامل و کنترل رطوبت و دما، می‌تواند با کاهش تحرک مولکولی و محدودکردن برخی فرایندهای تخریبی، به حفظ ساختار و فعالیت آنزیم‌ها در زمان نگهداری کمک کند.
انرژایزر؛ یک ابزار برای فرمولاسیون انعطاف‌پذیرتر
فرمولاسیون مدرن خوراک طیور تنها به دنبال پیدا کردن «ارزان‌ترین ماده اولیه» نیست؛ هدف اصلی، تولید جیره‌ای است که بتواند مواد مغذی موردنیاز پرنده را با کمترین هزینه و بیشترین قابلیت استفاده تأمین کند.
در این چارچوب، انرژایزر می‌تواند به‌عنوان یک گزینه برای کاهش یا جایگزینی روغن افزوده در برنامه فرمولاسیون مورد استفاده قرار گیرد.
مزیت چنین رویکردی زمانی بیشتر مشخص می‌شود که قیمت روغن افزایش پیدا کند، دسترسی به منبع روغنی مناسب محدود شود یا کارخانه خوراک به دنبال راهکارهای جدید برای مدیریت هزینه و فرایند تولید باشد.
چند نکته مهم
1.در فرمولاسیون عملی بهتر است مقدار جایگزینی بر اساس مشخصات واقعی محصول و شرایط جیره تعیین شود.
2.همچنین میزان اثر بر کیفیت پلت به عوامل متعددی مانند نوع خوراک، میزان رطوبت، شرایط کاندیشنینگ، دمای فرایند، نوع دستگاه و سایر مواد اولیه بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است این ویژگی در هر کارخانه با آزمون عملی ارزیابی شود.
3.بهترین روش استفاده از انرژایزر، جایگزینی اصولی و مبتنی بر فرمولاسیون است؛ یعنی ابتدا جیره پایه، انرژی، اسیدهای چرب و سایر مواد مغذی بررسی شوند و سپس میزان مصرف محصول بر اساس شرایط گله و هدف تولید تعیین شود.
4.پیشنهاد می شود قبل از استفاده با متخصص تغذیه واحد تولیدی خود یا واحد تغذیه چینه چین مشورت کنید.
جمع‌بندی
روغن همچنان یکی از منابع مهم انرژی در تغذیه طیور است، اما وابستگی کامل به روغن برای تأمین انرژی جیره، تنها گزینه موجود نیست. تفاوت ارزش انرژی منابع چربی و تأثیر عواملی مانند سن پرنده، نوع اسیدهای چرب و کیفیت چربی بر قابلیت استفاده از انرژی، اهمیت انتخاب دقیق منبع انرژی را نشان می‌دهد.
انرژایزر (Energizer) به‌عنوان محصول جایگزین روغن، با هدف تأمین انرژی مورد نیاز جیره و کاهش وابستگی به روغن افزوده طراحی شده است.
در نتیجه، انرژایزر را می‌توان نه صرفاً به‌عنوان یک «ماده جایگزین روغن»، بلکه به‌عنوان ابزاری برای مدیریت انرژی جیره، کاهش وابستگی به روغن و افزایش انعطاف‌پذیری در فرمولاسیون خوراک طیور در نظر گرفت.
پروژه تحقیقاتی دانشگاه تهران
در این طرح پژوهشی، اثر جایگزینی بخشی از روغن جیره با محصول مایع انرژایزر (با دوز ۱۰ کیلوگرم در تن خوراک) روی ۷۲۰ قطعه جوجه گوشتی سویه راس تا سن ۲۸ روزگی ارزیابی شد. در طراحی جیره‌ها، با افزودن این محصول، مصرف روغن سویا در دوره‌های مختلف به میزان ۱۰ کیلوگرم در تن کاهش یافت (از ۱۲ به ۲ کیلوگرم در آغازین و از ۱۴ به ۴ کیلوگرم در رشد)، در حالی که سطح انرژی قابل متابولیسم جیره‌ها یکسان حفظ شد.
نتایج نشان داد که تا سن ۲۸ روزگی:
وزن نهایی پرندگان: بین گروه مصرف‌کننده انرژایزر و گروه شاهد تفاوت آماری معنی‌داری وجود نداشت (حدود ۱.۴۰ کیلوگرم برای هر دو گروه).
ضریب تبدیل غذایی (FCR): مقدار ضریب تبدیل در هر دو گروه برابر و معادل ۱.۳۵ ثبت شد و هیچ‌گونه افت عملکردی در گروه انرژایزر مشاهده نشد.
جمع‌بندی پروژه تحقیقاتی
«یافته‌های این ارزیابی فارمی نشان می‌دهد که محصول انرژایزر در دوز ۱۰ کیلوگرم در هر تن خوراک، پتانسیل مناسبی برای جایگزینی بخش عمده‌ای از روغن گیاهی جیره بدون ایجاد افت در شاخص‌های تولیدی دارد. استفاده از این ترکیب نه تنها وزن‌گیری و ضریب تبدیل خوراک را در سطح مطلوب و معادل با جیره استاندارد حفظ می‌کند، بلکه با توجه به قیمت پایین‌تر آن نسبت به منابع متداول چربی، می‌تواند سبب کاهش بهای تمام‌شده خوراک و بهبود بهره‌وری اقتصادی در گله‌های گوشتی شود.»
نگارندگان:
- آقای مهندس کیارش استیری
- خانم دکتر چنور پورشاه‌محمد
- خانم دکتر نسیم خداکرم‌زاده
- آقای احسان حاجی لطفعلی
- خانم ویدا غلامی