آشنایی با دستگاه گوارش طیور (بخش اول)
دستگاه گوارش مجموعهای از اندامهاست که وظیفهی تبدیل خوراک به مواد مغذی قابل جذب برای بدن را بر عهده دارد. این فرآیند شامل چهار مرحلهی اصلی است: هضم فیزیکی (خرد کردن)، هضم شیمیایی (تجزیه با شیرهها)، جذب مواد مفید و در نهایت دفع مواد زائد.
در این مقاله به بررسی هضم فیزیکی و هضم شیمیایی در دستگاه گوارش طیور می پردازیم:
۱. دهان و حلق (شروع مسیر): در پرندگان، به دلیل نداشتن کام نرم، دهان و حلق به هم متصل بوده و یک فضای مشترک را تشکیل میدهند. این بخش مواد غذایی را دریافت کرده، با بزاق مرطوب میکند تا لغزنده شود و سپس آن را به سمت پایین هدایت میکند. روی زبان و سقف دهان نیز زائدههای کوچکی وجود دارد که به سمت عقب متمایل بوده و به هدایت مواد غذایی به سمت مری کمک مینمایند.
۲. مری (لوله انتقال): مری یک لولهی باریک و کشسان است که در کنار نای قرار دارد و وظیفه انتقال خوراک از دهان به سمت معده را به عهده دارد.
۳. چینهدان (انبار موقت خوراک): چینهدان در واقع بخش ابتدایی مری است که کمی گشادتر بوده و در جلوی قفسه سینه قرار دارد. چینهدان هنگامی که پر از مواد غذایی باشد، در سمت راست گردن قابل لمس میباشد. وظیفه چینهدان ذخیرهی موقت خوراک، نرم کردن آن با آب و تنظیم سرعت ورود مواد غذایی به معده اصلی بوده و این کار باعث میشود معده با حجم زیاد خوراک مواجه نشود.
۴. معدهی غدهای (شروع هضم شیمیایی): این بخش، قسمت اولِ معدهی اصلی مرغ است که به آن «معدهی شیمیایی» نیز میگویند. دیوارهی این بخش دارای غددی است که شیرههای گوارشی مانند اسید هیدروکلریدریک و انواع آنزیمها را ترشح میکنند تا بدینوسیله تجزیهی مواد غذایی بویژه پروتئینها آغاز شوند.
۵. سنگدان (آسیاب خوراک): سنگدان قسمت دوم معده است که دیوارههای عضلانی بسیار محکم و قوی دارد و به نوعی نقش دندان را برای پرنده ایفا میکند. سنگدان با انقباض عضلات قوی خود، مواد غذایی را میکوبد و خرد میکند.
۶. دودنوم یا دوازدهه (ادامه هضم): پس از معده، مواد غذایی وارد رودهی باریک میشود که اولین قسمت آن “دودنوم” یا “دوازدهه” نام دارد. دوازدهه به شکل حلقهای دور لوزالمعده (پانکراس) پیچیده شده است. در این مرحله، شیرههای لوزالمعده و صفرا به خوراک اضافه شده و به تجزیهی کامل چربیها، پروتئینها و کربوهیدراتها کمک میکنند تا مواد مغذی آمادهی جذب توسط بدن شوند.